Op 16 januari 2026 presenteerde demissionair staatssecretaris Arno Rutte een wetsvoorstel als onderdeel van een bredere herziening van de adoptiewetgeving. Het voorstel is op 23 januari 2026 gepubliceerd. Daarin staat onder meer dat internationale adopties vanaf 2030 definitief niet meer mogelijk zijn. Een opvallend onderdeel is dat adoptie van volwassenen binnen Nederland mogelijk moet worden. Het voorstel ligt momenteel ter internetconsultatie, een openbare online reactieronde van de overheid, tot en met 7 april 2026.
Het wetsvoorstel richt zich vooral op volwassenen die als kind in een pleeggezin opgroeiden en hun band met pleegouders juridisch willen laten erkennen. Advocaten Dijle Simsek en Vera Kidjan leggen uit hoe de huidige wetgeving eruit ziet en bespreken de mogelijke gevolgen van een wetswijziging.
Voorbeeldcasus: Petra
Petra groeit op bij haar moeder en stiefvader. Haar biologische vader verdwijnt al tijdens de zwangerschap uit beeld. Haar stiefvader vervult haar hele leven de rol van vader, maar niemand legt deze band juridisch vast. Wanneer Petra veertig wordt, wil zij die hechte relatie alsnog officieel erkennen via adoptie. De wet staat dat momenteel niet toe; adoptie is alleen mogelijk voor kinderen. Toch maken rechters in uitzonderlijke gevallen soms een uitzondering.
Huidige wet over adoptie van meerderjarigen
Adoptie is in Nederland sinds 1956 mogelijk. Wie een kind wil adopteren, dient een verzoek in bij de rechtbank via een advocaat. Het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens beschermt het recht op adoptie niet, maar wel het recht op identiteit en een bestaand gezinsleven.
In 2013 oordeelde de Hoge Raad dat adoptie van volwassenen in principe niet toegestaan is. Het ging om een stiefvader die zijn stiefdochter kort na haar achttiende verjaardag wilde adopteren. Ondanks hun hechte band wees de rechter het verzoek af. Advocaat-generaal Vlas, een onafhankelijke jurist die de Hoge Raad adviseert, stelde dat alleen in zeer bijzondere situaties van de leeftijdsgrens kan worden afgeweken. Het recht op adoptie staat niet in het EVRM, maar een strikte toepassing van de wet kan uitzonderlijk het recht op gezinsleven aantasten.
Uitzonderingen in de praktijk
Hoewel de wet adoptie van volwassenen verbiedt, staan rechters die soms toch toe. Dat gebeurt alleen in uitzonderlijke situaties. Meestal toetsen rechters de volgende twee punten:
- Zijn er bijzondere omstandigheden? Er moet sprake zijn van een langdurige en hechte relatie tussen het kind en de ouder waarbij adoptie écht iets toevoegt.
- Is er een belangrijke reden waarom het verzoek niet eerder is ingediend toen het kind nog minderjarig was?
Als beide vragen positief worden beantwoord, kan afwijzing van het verzoek in strijd komen met artikel 8 EVRM.
Verschillen in rechterlijke beslissingen
De rechtspraak laat echter verschillen zien. Over de reden voor het late verzoek denken rechters niet altijd hetzelfde. Enkele voorbeelden:
- In 2022 stond de rechtbank Gelderland adoptie toe omdat het kind jarenlang in een pleeggezin had gewoond en er een sterke ouder-kindrelatie bestond;
- In 2023 vond de rechtbank Midden-Nederland adoptie passend vanwege een langdurige pleegzorgsituatie en ernstige hechtingsproblematiek. De juridische erkenning bood volgens de rechtbank noodzakelijke stabiliteit voor het kind;
- In 2024 besloot de rechtbank Overijssel dat de psychische klachten van de volwassene niet zwaar genoeg waren om een uitzondering te maken;
- In 2025 gaf de rechtbank Rotterdam toestemming voor adoptie vanwege bijzondere omstandigheden.
De uitkomst verschilt dus per zaak. Adoptie van volwassenen blijft op dit moment maatwerk, met een onvoorspelbare afloop.
Mogelijke veranderingen met het wetsvoorstel
Het conceptwetsvoorstel maakt adoptie van meerderjarigen mogelijk. Een meerderjarige kan voortaan worden geadopteerd als er al lange tijd een hechte relatie tussen kind en ouder bestaat. Als hoofdregel geldt dat de adoptiefouder(s) het kind vóór zijn of haar achttiende verjaardag minstens vijf jaar heeft verzorgd en opgevoed.
Voor deze groep ontstaat daarmee een duidelijke wettelijke basis. Zij hoeven niet langer afhankelijk te zijn van wisselende rechterlijke uitspraken. De regeling kent wel grenzen:
- Adoptie van een meerderjarige leidt niet automatisch tot verkrijging van de Nederlandse nationaliteit;
- De rechter beoordeelt nog steeds situaties waarin het volwassen kind niet minstens vijf jaar door de adoptiefouder is opgevoed;
- De regeling bevestigt bestaande gezinsverhoudingen van vijf jaar of meer en maakt geen nieuwe familiebanden mogelijk na de meerderjarigheid.
Van uitzondering naar erkenning
De wet bevindt zich nog in de consultatiefase, waarin aanpassing mogelijk is. De richting is echter duidelijk: bestaat een ouder-kindrelatie al meer dan vijf jaar, dan mag deze ook na de meerderjarigheid officieel worden erkend. Totdat het wetsvoorstel definitief wordt, blijft adoptie van volwassenen afhankelijk van rechterlijk maatwerk en onvoorspelbaar. Ook daarna blijft die onzekerheid bestaan voor volwassenen die niet ten minste vijf jaar vóór hun achttiende door de adoptiefouder(s) zijn verzorgd en opgevoed.
