Gemeenten zijn sinds 2015 verantwoordelijk voor jeugdzorg, maar hebben grote moeite om de kosten binnen het beschikbare budget te houden. Er zijn grote personeelstekorten, de wachtlijsten zijn toegenomen en er zijn twijfels over de kwaliteit van de zorg. De overheid heeft daarom in de Hervormingsagenda Jeugd met ouders en jongeren, zorgprofessionals, zorgaanbieders en gemeenten plannen gemaakt om de jeugdzorg te verbeteren.
In de Hervormingsagenda staan afspraken over wat de partijen tot en met 2028 gaan doen om het jeugdhulpstelsel te verbeteren. Dit wordt verder uitgewerkt in onder andere concrete wetsvoorstellen en actieplannen. De Hervormingsagenda is in juni 2023 definitief vastgesteld, oftewel: de partijen kunnen aan de slag met de verdere uitwerking en uitvoering van de gemaakte afspraken.
De Nationale Jeugdraad (NJR) is sinds het vaststellen van de Hervormingsagenda bezig geweest met ‘jongerenconsultaties’ om te onderzoeken wat jongeren van de plannen vinden. Via fysieke bijeenkomsten en een online vragenlijst heeft NJR bijna 650 jongeren gesproken. Het resultaat is een rapport vol adviezen.
Afbakening jeugdhulp(plicht)
‘Afbakening’ is de kern van de Hervormingsagenda als het gaat om jeugdhulp(plicht). Het uitgangspunt is dat jeugdhulp beschikbaar moet zijn voor jeugdigen en gezinnen in de meest kwetsbare situaties. Daarom moet er duidelijkheid bestaan over welke hulpvragen thuishoren bij jeugdhulp en welke vragen bij het ‘gewone’ opvoeden en opgroeien horen, zodat het aantal niet-vrij toegankelijke voorzieningen van de jeugdhulp daalt. Zo ontstaat er binnen de jeugdhulpplicht meer ruimte om passende en specialistische hulp te bieden aan jeugdigen en gezinnen in de meest kwetsbare situaties.
Om de druk op en de vraag naar jeugdhulp te verlagen, is het belangrijk dat jeugdigen en gezinnen zoveel mogelijk zijn toegerust om vragen gezamenlijk en in hun sociale context op te pakken. Als dat niet lukt, moeten zij de antwoorden op een laagdrempelige manier weten te vinden. Er wordt daarmee feitelijk ingezet op preventie.
Zorgen over toegang tot professionele hulp
De jongeren die hun mening hebben gegeven over de plannen zijn kritisch. Zij geven in de consultaties van NJR allemaal aan dat het makkelijker en laagdrempeliger moet worden om hulp te krijgen. Dat hoeft niet altijd hulp te zijn van een professional, maar wanneer een jongere aangeeft wél professionele hulp nodig te hebben, moet dit ook geboden worden. Zij maken zich zorgen over de criteria die zijn geformuleerd voor de toegang tot jeugdzorg. Jeugdhulp wordt alleen nog ingezet als jongeren de problemen niet op eigen kracht of met gebruikelijke zorg op kunnen lossen. De gemeente of de zorgaanbieder beslist daarover.
Jongeren geven ook aan dat zij heel goed weten wanneer zij (professionele) hulp nodig hebben. Als zij die hulp nodig hebben, willen ze snel en zonder argwaan geholpen worden. Zij willen in deze hulpvraag serieus worden genomen.
Kinderrechtenperspectief moet leidend zijn
Alle maatregelen, programma’s en doelen in de Hervormingsagenda, hebben de kerndoelstelling: het terugbrengen van een beroep op de jeugdzorg. Dat is vanuit een beleidsmatig oogpunt begrijpelijk. In de Hervorminsagenda is ook zeker aandacht voor een verbetering van de jeugdzorg, maar in de kern wordt het kinderrechtenperspectief (op onderwerpen) uit het oog verloren. Dit perspectief zou meer leidend moeten zijn.
In het rapport ‘Jongerenperspectief op de Hervormingsagenda Jeugd’ presenteert NJR de uitkomsten van de jongerenconsultaties. De belangrijkste boodschap: “jongeren weten heel goed wanneer zij professionele hulp nodig hebben en wanneer zij zelf iets op kunnen lossen. Zij willen dan ook geloofd worden wanneer zij de stap maken naar professionele hulp.”
