“Ieder kind heeft recht op een waardige en pedagogische behandeling in overeenstemming met zijn of haar leeftijd. Maar na een periode van vooruitgang in de jeugdstrafketen lijkt het tij te keren”, ziet Maartje Berger, expert op gebied van jeugdstrafrecht. “De keten van het jeugdstrafrecht staat onder druk.”

Artikel 40 van het Kinderrechtenverdrag stelt dat ieder kind dat wordt verdacht van een strafbaar feit, recht heeft op een waardige en pedagogische behandeling in overeenstemming met zijn of haar leeftijd.

“De cijfers stemmen niet positief. Er werden in 2024 meer kinderen via het strafrecht opgesloten dan in het jaar ervoor. Van diversion (buitengerechtelijke afdoening), alternatieven voor vrijheidsbeneming en herstelrecht werd te weinig gebruik gemaakt. Ook het aantal plaatsingen in justitiële jeugdinrichtingen steeg met bijna 500. Zorgwekkende ontwikkelingen. Want het dagprogramma, onderwijs en de behandeling van kinderen in de cel zijn nog steeds niet op orde. Net als de nazorg voor degenen die naar huis mogen.”

Kwetsbaar terug in maatschappij

“Als kinderen zich onveilig voelen in de strafrechtelijke procedure doordat zij informatie missen, zich niet gehoord voelen, of geen vertrouwensband hebben met hun begeleiders, wordt hun recht om zich te kunnen ontwikkelen geschonden. Net als wanneer ze niet mogen leren van hun fouten. In de cel of instelling lopen ze het risico om slachtoffer te worden van verwaarlozing of geweld. Door een tekort aan begeleiding en opleiding keren zij daarna heel kwetsbaar terug in de maatschappij. Hoewel herintegratie het doel is, vergroot de huidige aanpak juist de zorgvraag van jongeren die met justitie in aanraking komen. Ook het risico op recidive neemt toe.”

Herstelrecht belangrijke oplossing

“Het gebruik van herstelrecht zie ik als belangrijke oplossing hiervoor. Dankzij herstelrecht kunnen jongeren in een veilige omgeving in gesprek gaan over wat er is gebeurd en meepraten over de gevolgen van de schade. Al meer dan tien jaar staat in de wet dat politie en het Openbaar Ministerie herstelvoorzieningen moeten aanbieden. Voor kinderen en jongeren geldt daarbij dat in iedere strafzaak een herstelmodaliteit overwogen moet worden.

Maar in de praktijk wordt er veel te weinig gebruik van gemaakt. Het jeugdherstelrecht lijkt gewoon nog te weinig bekend. Gelukkig wordt de toegang tot herstelrecht wel stap voor stap iets beter voor kinderen en jongeren.”

Kleinschalige voorzieningen, dichtbij huis

“Dat geldt ook voor de Kleinschalige Voorzieningen Justitiële jeugd (KVJJ). Dat zijn laagbeveiligde jeugdinstellingen waar minderjarige verdachten en veroordeelden de voorlopige hechtenis, detentie of een PIJ-maatregel kunnen doorlopen. KVJJ’s staan vaak dichtbij de woonplaats waar de kinderen vandaan komen waardoor hun normale leven en dat wat goed gaat, zoveel mogelijk door blijft gaan. Even leek het erop dat in de KVJJ’s te weinig kinderen en jongeren geplaatst werden, maar vanuit de politiek klinkt gelukkig het positieve geluid om deze instellingen de komende jaren beter te gaan benutten.”

Oproep

“Voor een toekomstbestendig en kindgericht jeugdstrafrecht zijn een paar dingen essentieel: een goede samenwerking met jeugdzorg in combinatie met alternatieven voor detentie en het ontwikkelen van herstelvoorzieningen die goed toegankelijk zijn voor de jeugd.”

“Ik roep de overheid dan ook op om alternatieven voor detentie en herstelrecht een belangrijke plek te geven in de praktijk van het jeugdstrafrecht. Geef kindgerichte informatie over herstelrecht en zorg dat kinderen en jongeren makkelijk toegang hebben tot herstelrechtvoorzieningen.”

Over de expert

Maartje Berger is werkzaam bij Restorative Justice Nederland en gaf ons haar mening over de stand van zaken en ontwikkelingen in Nederland binnen het thema jeugdstrafrecht.

Kinderrechten in Beweging

Het Kinderrechtencollectief laat met Kinderrechten in Beweging jaarlijks zien hoe ver de overheid is met het opvolgen van de adviezen van het VN-Kinderrechtencomité. Kinderrechten in Beweging brengt data en beleidsveranderingen van het afgelopen jaar in beeld. Het laat op tien thema’s zien waar beweging in zit en waar nog veel meer actie op moet worden ondernomen.