Op zaterdag 29 augustus bieden de overheid, de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) en Jeugdzorg Nederland excuses aan jongeren die tijdens hun verblijf in de gesloten jeugdhulp schade hebben opgelopen. De excuses zijn ook bedoeld voor hun ouders, naasten en nabestaanden. Tegelijkertijd start een meerjarig hersteltraject, dat samen met jongeren en ervaringsdeskundigen wordt vormgegeven.
Erkenning van ernstige misstanden
De afgelopen jaren werd steeds duidelijker dat jongeren in de gesloten jeugdhulp niet altijd de zorg, veiligheid en bescherming kregen waarop zij recht hadden. Sommige jongeren groeiden op in een onveilige leefomgeving en hadden te maken met vergaande vrijheidsbeperkende maatregelen of geweld.
Veel jongeren voelen de gevolgen hiervan nog iedere dag . Uit recente onderzoeken, waaronder Eenzaam gestorven van Jason Bhugwandass, blijkt dat veel voormalige jongeren nog altijd kampen met ernstige psychische en lichamelijke klachten. Ook wachten velen nog steeds op passende ondersteuning en erkenning.
Met de excuses erkennen de betrokken partijen dat zij jongeren onvoldoende beschermden en dat hun ervaringen niet hadden mogen plaatsvinden.
Het recht op bescherming en herstel
Het VN-Kinderrechtenverdrag bepaalt dat ieder kind recht heeft op bescherming tegen geweld, mishandeling en andere vormen van onmenselijke of vernederende behandeling. Overheden en instellingen zijn verantwoordelijk om die bescherming te bieden.
Wanneer die bescherming tekortschiet, houdt die verantwoordelijkheid niet op. Artikel 39 van het VN-Kinderrechtenverdrag bepaalt dat kinderen die slachtoffer zijn geworden van verwaarlozing, mishandeling, uitbuiting of een andere vorm van onmenselijke of vernederende behandeling recht hebben op herstel. Dat herstel moet bijdragen aan hun gezondheid, waardigheid en ontwikkeling.
Vanuit kinderrechten zijn excuses daarom meer dan een symbolisch gebaar. Ze dragen bij aan erkenning van wat jongeren meemaakten, maar vormen tegelijkertijd het begin van een proces waarin ook gewerkt wordt aan herstel.
Herstel als blijvende verantwoordelijkheid
Naast de excuusbijeenkomst wordt de komende jaren gewerkt aan verschillende herstelactiviteiten. Denk aan onder meer lotgenotencontact, hersteldagen en andere vormen van ondersteuning. Jongeren en ervaringsdeskundigen worden betrokken bij de verdere invulling hiervan.
Vanuit kinderrechten is dat belangrijk. Herstel is niet alleen gericht op het verwerken van wat is gebeurd, maar ook op het herstellen van vertrouwen, waardigheid en de mogelijkheid om verder te kunnen met het leven.
Kinderrechten als basis voor de toekomst
De gebeurtenissen in de gesloten jeugdhulp laten zien hoe belangrijk het is dat we kinderrechten in de praktijk naleven. Kinderen hebben niet alleen recht op passende zorg en bescherming, maar ook op een veilige omgeving waarin hun ontwikkeling centraal staat.
De excuses en het hersteltraject zijn daarom niet alleen van betekenis voor de jongeren die dit hebben meegemaakt. Ze herinneren ons er ook aan dat kinderrechten blijvende aandacht vragen, zodat vergelijkbare situaties in de toekomst kunnen worden voorkomen.
