Vandaag verschijnt het rapport Eenzaam gestorven van Jason Bhugwandass. Het rapport volgt op Eenzaam gesloten uit 2024, waarin ernstige misstanden op de voormalige ZIKOS-afdelingen binnen de gesloten jeugdzorg werden blootgelegd. De publicatie leidde tot maatschappelijke en politieke ophef en droeg bij aan de sluiting van de afdelingen.
In Eenzaam gestorven onderzoekt Bhugwandass hoe het sindsdien met de betrokken jongeren gaat. Het rapport schetst een zorgwekkend beeld. Veel jongeren kampen nog altijd met ernstige psychische en lichamelijke klachten. Daarnaast zijn sinds het sluiten van de ZIKOS-afdelingen zeven jongeren die hier verbleven overleden. Het rapport laat zien dat de gevolgen van de misstanden niet eindigden met de sluiting van de afdelingen, maar voor veel jongeren nog dagelijks doorwerken.
Het Kinderrechtencollectief maakt zich zorgen over de bevindingen uit het rapport. Hoewel de misstanden op de ZIKOS-afdelingen inmiddels breed zijn erkend, ervaren veel jongeren dat herstel onvoldoende op gang komt. Velen wachten nog altijd op passende ondersteuning en op de excuses die eerder zijn toegezegd.
Het recht op herstel is ook een kinderrecht
Het VN-Kinderrechtenverdrag verplicht de overheid niet alleen om kinderen te beschermen tegen geweld, mishandeling en onmenselijke behandeling (artikel 19), maar ook om kinderen te ondersteunen bij hun herstel wanneer die bescherming tekortschiet.
Artikel 39 van het Kinderrechtenverdrag bepaalt dat kinderen die slachtoffer zijn geworden van verwaarlozing, mishandeling, uitbuiting of andere vormen van onmenselijke of vernederende behandeling recht hebben op herstel. Dat herstel moet plaatsvinden op een manier die de gezondheid, waardigheid en ontwikkeling van het kind bevordert.
De bevindingen uit Eenzaam gestorven roepen daarom de vraag op in hoeverre het recht op herstel voor deze groep jongeren daadwerkelijk wordt gerealiseerd.
Oproep aan overheid en instellingen
Het Kinderrechtencollectief roept overheid, jeugdzorgaanbieders en andere betrokken partijen op om het recht op herstel van deze jongeren actief invulling te geven. Dat vraagt om passende en toegankelijke hulp, erkenning van het aangedane leed en concrete herstelmaatregelen voor jongeren die nog dagelijks de gevolgen van hun ervaringen ondervinden.
Daarnaast is het van belang dat jongeren met ervaringskennis worden betrokken bij de verdere verbetering van de jeugdzorg. Hun ervaringen laten niet alleen zien wat er is misgegaan, maar ook wat nodig is om herhaling te voorkomen.
Herstel vraagt om meer dan het sluiten van afdelingen
De sluiting van de ZIKOS-afdelingen was een belangrijke en noodzakelijke stap. Eenzaam gestorven laat echter zien dat herstel voor veel betrokken jongeren nog onvoldoende vorm krijgt. Terwijl gewerkt wordt aan excuses en herstelmaatregelen, wachten veel jongeren nog altijd op de ondersteuning die zij nodig hebben.
Het Kinderrechtencollectief benadrukt dat kinderrechten niet alleen vragen om bescherming tegen schade, maar ook om herstel wanneer die bescherming heeft gefaald. Juist daarin ligt nu een belangrijke opdracht voor overheid en instellingen.
